Sinds ik in Berlijn ben, schrijf ik over van alles. Over mensen die ik ontmoet, een straat in Berlijn, kleding, ouder worden of iets wat me die dag opvalt. Het lijken kleine dingen maar tijdens het schrijven blijken die vaak helemaal niet zo klein. Ze brengen me bij grotere vragen over identiteit, macht, ongelijkheid, bezit en hoe we met elkaar omgaan. Opvallend vaak kom ik uiteindelijk weer bij hetzelfde terecht: onderwijs. 

Dat is niet zo vreemd. Ik heb mijn hele professionele leven in en rond het onderwijs gewerkt, in allerlei verschillende rollen. Ik begon als docent handvaardigheid en later als docent tekenen en CKV en als mentor. Ook ontwikkelde en begeleidde ik verschillende grote projecten met leerlingen. Als directeur van InDifferent ontwikkelde ik onderwijsprogramma's, begeleidde ik scholen en trainde ik docenten. Daarnaast geef ik les op de bachelor en master van ArtEZ. Daarnaast geef ik veel gastlessen in het mbo en hbo. Ik ken het onderwijs dus behoorlijk goed van de professionele kant.

Maar voordat ik docent werd, was ik natuurlijk eerst zelf leerling. Ik zat op de basisschool en de middelbare school, studeerde daarna op het mbo en hbo en volgde later een master. Die ervaringen liggen weliswaar ver achter me, maar ik herinner me het goed. 

Met name heb ik levendige herinneringen aan mijn middelbareschooltijd, die was niet geslaagd. Ikzelf, tegen alle verwachtingen in, uiteindelijk wel. Maar ik overdrijf niet als ik zeg dat ik die schoolperiode bijna niet heb overleefd. Wat daar precies gebeurde, verdient een eigen verhaal en daar kom ik later op terug. Voor nu is vooral belangrijk dat die jaren diepe sporen hebben achtergelaten. Laat ik het er nu op houden dat ik anders uit de middelbare school kwam, dan ik erin was gegaan. En hoewel dat inmiddels meer dan dertig jaar geleden is, kijkt de leerling die ik toen was nog altijd mee wanneer ik naar onderwijs kijk.

Toen ik jaren later zelf voor de klas stond, ontdekte ik bovendien dat wat mij was overkomen niet alleen iets uit mijn verleden was. Ik zag tientallen, honderden leerlingen tegen vergelijkbare dingen aanlopen. Leerlingen die niet goed binnen het systeem pasten, die zich moesten aanpassen aan een norm waaraan ze niet vanzelfsprekend konden of wilden voldoen, en die daardoor soms vooral leerden dat er iets mis met hen was. Dat raakte me diep, omdat ik iets van mezelf in hen herkende.

En het maakt me kritisch op onderwijs. Niet omdat ik tegen onderwijs ben. Integendeel. Juist omdat ik weet hoeveel invloed een school kan hebben op hoe een jong mens zichzelf leert zien.

Dertig jaar na mijn eigen middelbareschooltijd zie ik nog steeds jongeren vastlopen op mechanismen die ik herken uit mijn eigen schooltijd. En nog steeds worden zij lang niet altijd geholpen op een manier die recht doet aan wie ze zijn. 

Daar komt een belangrijk deel van mijn werk vandaan. Ik wil bijdragen aan onderwijs waarin niet alleen de leerlingen gedijen die gemakkelijk meekomen, zich goed kunnen aanpassen en begrijpen wat het systeem van hen verlangt. Onderwijs zou ook moeten werken voor de leerling die afwijkt, weerstand biedt of andere dingen nodig heeft. Voor de leerling die niet vanzelfsprekend past binnen een norm die die niet zelf heeft bedacht, maar waaraan die wel wordt geacht te voldoen. Ik weet hoe het voelt als dat niet lukt en de verantwoordelijkheid daarvoor vervolgens vooral bij de leerling terechtkomt. Dat vind ik een vorm van onrecht.

Maar ik weet inmiddels ook wat er kan gebeuren wanneer het wél lukt. Door de jaren heen hebben jongeren me verteld wat InDifferent voor hen heeft betekend. Sommigen vonden er vrienden. Sommigen vonden er een plek waar ze zichzelf anders leerden zien. Sommigen begonnen er iets te ontwikkelen wat misschien op zelfliefde leek. En in een paar gevallen hebben jongeren openlijk verteld dat wat zij bij ons vonden hen ervan heeft weerhouden een einde aan hun leven te maken. Dit schrijf ik niet lichtzinnig op. 

Als iemand zoiets tegen je zegt, verandert er iets in de manier waarop je naar je eigen werk kijkt. Het gaat dan niet meer alleen over een pedagogische aanpak, een organisatie of een project dat je hebt uitgevoerd. Er is blijkbaar iets gebeurd dat betekenis had in het leven van iemand anders. En als iets wat ik de afgelopen twintig jaar heb geleerd of ontwikkeld voor anderen van betekenis kan zijn, vind ik dat het de moeite waard is om het door te geven. 

Daarom schrijf ik over onderwijs.

Ik denk heus niet dat ik inmiddels weet hoe het allemaal moet. Wel heb ik het onderwijs van veel verschillende kanten leren kennen en ik heb gezien wat onderwijs met jonge mensen kan doen als het misgaat. En gelukkig ook wat er mogelijk wordt als het wel goed gaat.

Waarom lukt het op de ene plek wel en op de andere niet? Dat verschil wil ik begrijpen. En waarom sommige leerlingen vastlopen. Ik wil vooral onderzoeken wat wij aan het onderwijs kunnen veranderen, zodat zij dat niet hoeven te doen. Niet om de leerling beter passend te maken voor het onderwijs, maar om onderwijs te maken dat beter past bij de leerling.